NKUP (wydatki niestanowiące kosztów uzyskania przychodów)

W skrócie

Wydatki, których ustawa nie pozwala odjąć od przychodu, nawet jeśli firma je poniosła. Katalog zawiera art. 23 ustawy o PIT i art. 16 ustawy o CIT.

NKUP to skrót, którym księgowi określają wydatki niestanowiące kosztów uzyskania przychodów. Firma je ponosi, często całkiem zasadnie, ale przy liczeniu podatku dochodowego nie może ich odjąć od przychodu. Część z nich w ogóle nie trafia do kosztów, inne tylko do pewnej kwoty albo w określonym procencie.

Skąd wiadomo, co jest NKUP

Ogólna zasada z art. 22 ustawy o PIT i art. 15 ustawy o CIT mówi, że kosztem jest wydatek poniesiony w celu osiągnięcia przychodu (szerzej piszemy o tym w haśle koszt uzyskania przychodu). Od tej zasady są wyjątki. Dla przedsiębiorców rozliczających PIT zebrano je w art. 23 ust. 1, a dla spółek płacących CIT w art. 16 ust. 1. To długie listy, a ustawodawca regularnie coś do nich dopisuje. Jeśli wydatek jest na liście, nie pomoże nawet najlepsze uzasadnienie biznesowe.

Pozycje, które spotykasz najczęściej

Z katalogu w praktyce wraca kilkanaście pozycji. Najczęściej są to:

  • grzywny i kary pieniężne, w tym mandat za przekroczenie prędkości w aucie firmowym,
  • odsetki za zwłokę od zaległego podatku,
  • kary umowne i odszkodowania, które płacisz klientowi za wady towaru, usługi albo spóźnienie z ich usunięciem,
  • koszty reprezentacji, zwłaszcza usługi gastronomiczne, żywność i alkohol dla kontrahentów,
  • darowizny (z wąskim wyjątkiem żywności przekazanej organizacjom pożytku publicznego),
  • spłata kapitału pożyczki lub kredytu (zapłacone odsetki są już kosztem),
  • podatek dochodowy,
  • wydatki na zakup środka trwałego albo gruntu, bo środek trwały rozliczasz przez amortyzację, a grunt nie podlega amortyzacji wcale,
  • wartość własnej pracy przedsiębiorcy, jego małżonka i małoletnich dzieci.

Ostatni punkt oznacza, że nie wpiszesz w koszty „pensji dla siebie”. Wynagrodzenie żony czy męża z umowy o pracę albo umowy zlecenia może już być kosztem, choć dla ZUS małżonek pracujący w Twojej firmie bywa wtedy osobą współpracującą, co zmienia zasady oskładkowania.

Limit dla samochodu osobowego

Najwięcej liczenia daje auto. Od samochodów osobowych wprowadzonych do ewidencji od 1 stycznia 2026 r. kosztem jest amortyzacja od wartości do 100 000 zł, gdy emisja CO2 wynosi co najmniej 50 g/km, do 150 000 zł przy niższej emisji i do 225 000 zł dla aut elektrycznych lub na wodór. Kupujesz spalinowe auto za 160 000 zł netto i amortyzujesz je stawką 20%, czyli 32 000 zł rocznie. Kosztem jest tylko 100 000/160 000 tej kwoty, a więc 20 000 zł. Pozostałe 12 000 zł rocznie to NKUP. Jeśli jeździsz tym autem także prywatnie, dodatkowo 25% wydatków na jego używanie, np. paliwo czy naprawy, nie będzie kosztem.

NKUP w księgach

W KPiR wydatków niebędących kosztem po prostu nie wpisujesz w kolumny kosztowe. W pełnej księgowości jest inaczej: mandat czy kolacja z klientem trafiają do ksiąg i obniżają wynik finansowy, ale przy liczeniu podstawy CIT trzeba je doliczyć z powrotem. Dlatego w spółkach zysk bilansowy i dochód podatkowy rzadko są sobie równe. Typowy błąd przy zeznaniu CIT-8 to pominięcie tej korekty.

Jeżeli prowadzisz spółkę i chcesz, żeby ktoś na bieżąco oddzielał koszty od NKUP, sprawdź naszą księgowość spółek z o.o..

Aktualizacja:

Wszystkie pojęcia

Wolisz, żeby ktoś się tym zajął za Ciebie?

Pomagamy w tym w ramach usługi „Księgowość dla Spółek z o.o.”, w całości online. Opisz nam swoją firmę, a dobierzemy zakres obsługi i przygotujemy wycenę.

Uzyskaj wycenę